Dinozorların sonunu getiren asteroit

Chicxulub, 66 milyon yıl önce: 10 km'lik bir asteroit, 180 km genişliğinde bir krater, kararan bir dünya ve bir sonrakini bugün nasıl gözlediğimiz

3B'de izle

Adım adım

Sığ bir denize

Asteroit deniz tabanında durmadı. Oradaki su sığdı ve altında karbon ve kükürtçe zengin, kilometrelerce kalınlıkta kireçtaşı ve alçıtaşı vardı. Saniyenin küçük bir kesrinde asteroit ve ondan çok daha büyük bir kaya kütlesi buhara ve eriyiğe dönüştü. Kaya kükürtçe çok zengin olduğundan çarpma gökyüzüne muazzam miktarda kükürt fırlattı ve en çok önem taşıyacak olan da buydu.

180 km genişliğinde bir krater

Büyük bir çarpmada zemin birkaç dakika boyunca neredeyse bir sıvı gibi davranır. Patlama kilometrelerce derin bir çanak kazdı; tabanı yukarı sıçradı, fazla yükseldi ve dışa doğru çöktü, kenarın içinde bir zirveler halkası bıraktı. Bilgisayar modellerine göre bu yaklaşık on dakika sürdü. Krater bugün yüzlerce metre kalınlıkta daha genç kireçtaşının altında, kısmen karada, kısmen denizin altında gömülü.

2016'da IODP-ICDP 364. Seferi, kıyı açığındaki bir platformdan zirve halkasına sondaj yaptı ve deniz tabanının yaklaşık 506 ila 1.335 m altından karot çıkardı. Zirve halkasında, normalde kabuğun kilometrelerce derininde bulunan, şoklanmış ve çatlamış granit buldu: dakikalar içinde yukarı fırlatılmış derin kaya (Morgan et al., 2016).

Gökte ateş, denizde dalgalar

Buhar ve eriyik kraterden fışkırdı, bir kısmı atmosferin ötesine kadar. Sonraki saatlerde milyarlarca ton küçük camsı boncuk tüm dünyaya geri yağdı. Bazı modellere göre bu yağış havayı, kraterden çok uzaktaki ormanları tutuşturacak kadar ısıttı; başka modellere göre ise düşen toz zemini korudu. Sınır kilindeki is, pek çok şeyin gerçekten yandığını gösteriyor.

Uzun, karanlık kış

Bitki ve hayvan türlerinin yaklaşık dörtte üçü ortadan kalktı; aralarında kuşlar dışındaki tüm dinozorlar, pterosaurlar, büyük deniz sürüngenleri ve ammonitler vardı. Hayatta kalanlar çoğunlukla küçüktü: toprağı kazabilen, suda yaşayabilen ya da tohum, kök ve ölü kalıntılarla beslenebilen hayvanlar. Soğuk sürmedi; toz ve kükürt çökelince karbondioksit dünyayı yaklaşık 100.000 yıl daha sıcak tuttu (MacLeod et al., 2018).

Kayalardaki ipuçları

Kanıt, dinozorlar çağının sona erdiği yerde dünyanın her yerinde bulunan, iridyum, şoklanmış kuvars ve camsı boncuklarla dolu ince bir kil tabakası ve Yucatán'ın altında gömülü bir kraterdir.

Kuzey Dakota'daki Tanis'te bir nehir çökeli, solungaçlarında çarpma boncukları olan balıklar barındırıyor; bunlar çarpmadan sonraki birkaç saat içinde bir su dalgasıyla gömüldü (DePalma et al., 2019). Dünya burada bugünkü kıtalarla çizilmiştir, oysa 66 milyon yıl önce kıtaların konumu biraz farklıydı.

Sıra memelilerde

Colorado'daki Corral Bluffs'ta, çarpmadan sonraki ilk bir milyon yıla ait fosiller toparlanmayı gösteriyor (Lyson et al., 2019). Yaklaşık 100.000 yıl içinde memeli türlerinin sayısı kabaca ikiye katlandı ve 300.000 yıl içinde en büyük memeliler yaklaşık üç kat ağırlaştı. Yaklaşık 700.000 yıla gelindiğinde bazıları kurt büyüklüğündeydi. Bitkiler de onlarla birlikte geri döndü: önce eğrelti otları, sonra palmiyeler, sonra ilk baklagiller.

Hayatta kalan tek dinozorlar olan kuşlar da boşalan alanlara yayıldı. Kendi dalımız olan en eski primatlar, çarpmadan sonraki yaklaşık bir milyon yıl içinde oluşmuş kayalarda ortaya çıkıyor. Asteroit olmasaydı memelilerin yükselip yükselmeyeceğini kimse bilemez; kesin olan, ondan sonra yükseldikleridir.