Bir yıldız nasıl doğar

Soğuk, karanlık bir buluttan dönen bir çekirdeğe, jetli bir diske, oluşan gezegenlere ve başlayan füzyona

Adım adım

Soğuk, karanlık bir bulut

Ölçülen ve çizilen: sıcaklıklar gazın radyo ışığından ve tozun parıltısından gelir. Buradaki bulut çizimdir: topakları gerçek bir bulutun haritasından değil, gürültüden gelir ve arkasındaki yıldızlar uygulamanın kendi gökyüzüdür.

Bir şey onu sıkıştırır

Yani gazı sıkıştıran her şey yıldız yapar. Bir süpernovanın şok dalgası, sıcak genç yıldızların rüzgârları, çarpışan bulutlar ya da bir sarmal koldan geçen gazın yavaşça sıkışması bulutun bölümlerini sınırın ötesine itebilir. En eski göktaşlarındaki kısa ömürlü radyoaktif atomlar, yakındaki bir süpernovanın Güneş'in kendi doğumunu başlatmaya yardım etmiş olabileceğine işaret eder.

Ölçülen ve çizilen: Jeans kütlesi, ölçülen sıcaklık ve yoğunluklardan formülüyle hesaplanır. Şok soluk bir tabaka olarak çizilmiştir; gerçeği göze görünmezdi. Manyetik alanlar ve türbülans da bulutları ayakta tutar, bu yüzden gerçek çekirdekler çoğu zaman Jeans kütlesinden fazlasına ihtiyaç duyar.

Çekirdek içe çöker

Gaz seyrek olduğu sürece düşüşün ısısı kızılötesi ışık olarak kaçar ve çekirdek soğuk kalır. Orta kısım ısıyı hapsedecek kadar yoğunlaşınca ısı birikir, basınç yükselir ve sıcak bir çekirdek oluşur: bir ön yıldızın tohumu. Düşüş burada yüz bin yıl yerine saniyeler içinde gösterilir.

Bir ön yıldız ve diski

Dönen gaz, yeni doğmuş bir ön yıldızın çevresinde bir diske yassılaşır. Hâlâ bir toz kozasına gömülü olduğundan yalnızca kızılötesi ve radyo ışığında görülebilir ve diskten beslenerek büyür.

Gökbilimcilerin Sınıf 0 dediği bu evrede ön yıldız yaklaşık yüz bin yaşından gençtir ve son kütlesinin yalnızca bir kısmını toplamıştır. Üzerine çarpan gazın enerjisiyle parlar, ama toz kozası bu ışığı emer ve kızılötesinde parlar. Webb'in kızılötesi kameraları ve ALMA gibi radyo teleskopları içini görebilir.

Ölçülen ve çizilen: ön yıldızlar, diskleri ve kozaları kızılötesi ve radyo görüntülerinde görülür ve boyutları bunlardan ölçülür. Burada ön yıldızın parıltısı yıldızın kendisinden çok daha büyük, toz ise içini görebilmeniz için olduğundan daha ince çizilmiştir.

Jetler: Herbig–Haro cisimleri

Bir jetin çevresindeki daha yavaş gaza çarptığı yerde şoklar gazı ısıtır ve gaz parlar. George Herbig ve Guillermo Haro bu tür lekeleri 1950 civarında, onları neyin oluşturduğunu henüz bilmeden incelediler; bugün yüzlercesi biliniyor. Webb'in 2023 tarihli HH 211 kızılötesi görüntüsü, jet boyunca şoklandığı yerlerde parlayan hidrojen moleküllerini gösterir.

Ölçülen ve çizilen: hızlar Doppler kaymalarından ve yıllar arayla çekilen görüntüler arasında yer değiştiren düğümlerden gelir. Buradaki jetler, ışık yılları boyunca uzanabilen gerçeklerinden daha kısa çizilmiştir ve düğümleri gerçekte olduğundan çok daha hızlı dışarı doğru hareket eder.

Füzyonsuz parlamak

T Tauri yıldızları, bulunan ilk örneğin, Boğa takımyıldızında parlaklığı değişen bir yıldızın adını taşır. Diskten gaz topakları üzerlerine düştükçe düzensiz biçimde değişirler ve daha soğuk olmalarına rağmen birkaç kat daha büyük oldukları için çoğu zaman Güneş'ten parlaktırlar. Rüzgârları ve ışıkları çevrelerindeki gazı yavaş yavaş temizler.

Füzyon başlar

Bir yıldız ömrünün çoğunu ana kolda, düzenli olarak hidrojen yakarak geçirir: Güneş için yaklaşık on milyar yıl. Çizilen: yıldız bu ölçekte olacağından çok daha büyük gösterilmiştir ve milyonlarca yıl süren parlaması saniyelere hızlandırılmıştır ve yalnızca yumuşak biçimde değişir.

Görebildiğimiz yıldız kreşleri

Orion Bulutsusu bize en yakın büyük yıldız kreşidir: kalbindeki Trapez'in sıcak genç yıldızlarının aydınlattığı ve açtığı parlayan bir bulut. Orion'un kemerinin altında, çıplak göze avcının kılıcında bulanık bir yıldız olarak görünür. Hubble, genç yıldızlarının çoğunun kendi disklerine, yani gezegenlerin ham maddesine sarılı olduğunu buldu.

Ölçülen ve çizilen: bu tür bulutsuların pembe parıltısı morötesi ışıkla aydınlanan hidrojendir, turkuaz ise oksijenden gelir; ikisi de tayflarında ölçülür. Buradaki kreş çizimdir, gerçek birinin haritası değildir: yoğun karanlık sütunlar, tıpkı Sütunlar'daki gibi, onları aydınlatan sıcak yıldızlara yönelir.